Czy CRISPR-Cas9 może edytować DNA w już żywym organizmie dorosłym?

CRISPR absolutnie nie jest ograniczony do embrionów – to popularne nieporozumienie. W przypadku anemii sierpowatej i beta-talasemii stosuje się podejście ex vivo: pobiera się komórki macierzyste szpiku kostnego pacjenta, edytuje je w laboratorium (reaktywując gen hemoglobiny płodowej HBF), a następnie po chemioterapii przygotowawczej wstrzykuje z powrotem. Terapia Casgevy, zatwierdzona przez FDA w 2023 roku, działa właśnie w ten sposób.

Mam pytanie do wątku – rozumiem podejście ex vivo dla komórek krwi, ale co z narządami których nie można 'wyjąć'? Słyszałem że próbuje się leczyć tak choroby wątroby czy ślepotę – jak tam dostarcza się narzędzia CRISPR bezpośrednio do komórek?

Warto dodać, że in vivo też już istnieje i nie jest tylko teorią – w leczeniu transtyretynowej amyloidozy wątroby stosuje się NTLA-2001, gdzie kompleks CRISPR dostarczany jest w nanocząstkach lipidowych bezpośrednio do wątroby przez dożylny wlew. Skuteczność jednorazowej dawki przekroczyła 90% redukcji toksycznego białka, więc to nie jest odległa przyszłość.

Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że in vivo budzi poważniejsze obawy bezpieczeństwa niż ex vivo – głównym problemem są tzw. efekty off-target, czyli niezamierzone cięcia w innych miejscach genomu, których nie można z góry sprawdzić u każdej komórki w ciele jak w warunkach laboratoryjnych. Dlatego FDA wymaga bardzo rozbudowanych badań toksykologicznych i na razie dopuszcza tę drogę tylko dla chorób zagrażających życiu bez alternatywy.